Η Ενδομητρίωση είναι μια χρόνια, συχνά επώδυνη, γυναικολογική πάθηση που επηρεάζει σημαντικά την ποιότητα ζωής των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας. Χαρακτηρίζεται από την παρουσία ιστού παρόμοιου με το ενδομήτριο (τη βλεννογόνια επένδυση της μήτρας) έξω από την κοιλότητα της μήτρας.

---

1. Ορισμός και Παθογένεια

Ορισμός

Ενδομητρίωση είναι η κατάσταση κατά την οποία λειτουργικός ιστός του ενδομητρίου αναπτύσσεται σε θέσεις εκτός της μήτρας, όπως:

• Ωοθήκες (δημιουργώντας τις ενδομητριωσικές κύστεις ή “σοκολατοειδείς” κύστεις).

• Περιτόναιο (η μεμβράνη που καλύπτει την κοιλιακή κοιλότητα).

• Σάλπιγγες.

• Εντέρου (κυρίως στο ορθό-σιγμοειδές).

• Ουροδόχου κύστης.

Παθογένεια

Ο εκτοπικός αυτός ιστός ανταποκρίνεται στις ορμονικές αλλαγές του έμμηνου κύκλου, όπως ακριβώς και το φυσιολογικό ενδομήτριο: διογκώνεται και αιμορραγεί. Δεδομένου ότι το αίμα και ο ιστός δεν μπορούν να αποβληθούν από το σώμα, προκαλούνται:

• Φλεγμονή και ερεθισμός στους γύρω ιστούς.

• Σχηματισμός ουλών και συμφύσεων μεταξύ των οργάνων.

• Χρόνιος πυελικός πόνος.

Η επικρατέστερη θεωρία για την αιτία της ενδομητρίωσης είναι η Θεωρία της Αντίστροφης Έμμηνου Ροής (Retrograde Menstruation) του Sampson, όπου το αίμα της περιόδου, που περιέχει ενδομητρικά κύτταρα, παλινδρομεί μέσω των σαλπίγγων στην πυελική κοιλότητα. Ωστόσο, η παθογένεια είναι πιθανώς πολυπαραγοντική (περιλαμβάνει γενετικούς, ορμονικούς και ανοσολογικούς παράγοντες).

2. Συμπτώματα

Τα συμπτώματα της ενδομητρίωσης ποικίλλουν ευρέως. Η σοβαρότητα του πόνου δεν συσχετίζεται πάντα με την έκταση της πάθησης.

Σύμπτωμα	Περιγραφή
Δυσμηνόρροια	Έντονος πόνος κατά τη διάρκεια της περιόδου, ο οποίος συχνά επιδεινώνεται με την πάροδο του χρόνου.
Χρόνιος Πυελικός Πόνος	Πόνος στην πύελο που δεν σχετίζεται μόνο με την περίοδο, αλλά είναι συνεχής ή εμφανίζεται σε διάφορες φάσεις του κύκλου.
Δυσπαρεύνια	Πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή, ιδιαίτερα σε εν τω βάθει διείσδυση.
Υπογονιμότητα	Δυσκολία σύλληψης (υπολογίζεται ότι το 30-50% των γυναικών με ενδομητρίωση αντιμετωπίζουν υπογονιμότητα).
Δυσχεσία/Δυσουρία	Πόνος κατά την αφόδευση (κυρίως κατά την περίοδο) ή πόνος κατά την ούρηση, εάν η ενδομητρίωση επηρεάζει το έντερο ή την ουροδόχο κύστη.

Σύνδεση με τα Συμπτώματα

• Βλάβες στην Πύελο & Ιερομητρικούς Συνδέσμους: Συνδέονται άμεσα με τον Χρόνιο Πυελικό Πόνο και την έντονη Δυσμηνόρροια (πόνος περιόδου).

• Ενδομητρίωση του Εντέρου/Ορθοσιγμοειδούς: Προκαλεί Δυσχεσία (πόνο στην αφόδευση), ιδιαίτερα κατά την έμμηνο ρύση.

• Βλάβες στον Κόλπο/Ουροδόχο Κύστη: Μπορούν να προκαλέσουν Δυσπαρεύνια (πόνο στη σεξουαλική επαφή) ή Δυσουρία (πόνο στην ούρηση).

• Προβλήματα στις Ωοθήκες/Σάλπιγγες: Συχνά συνδέονται με την Υπογονιμότητα.

3. Διάγνωση

Η διάγνωση της ενδομητρίωσης μπορεί να είναι δύσκολη και χρονοβόρα, καθώς τα συμπτώματα συχνά επικαλύπτονται με άλλες παθήσεις.

1. Ιστορικό και Συμπτώματα: Ο γιατρός λαμβάνει λεπτομερές ιστορικό για τον πόνο, τη διάρκειά του και τη σχέση του με τον έμμηνο κύκλο.

2. Γυναικολογική Εξέταση: Μπορεί να αποκαλύψει οζίδια ή ευαισθησία (π.χ. στον οπίσθιο κολπικό θόλο) ή διογκώσεις (όπως οι ενδομητριωσικές κύστεις).

3. Υπερηχογράφημα: Αποτελεί την πρώτη γραμμή απεικονιστικού ελέγχου. Είναι χρήσιμο για την ανίχνευση ενδομητριωμάτων (κύστεων στις ωοθήκες) ή, σε εξειδικευμένα κέντρα, για την ανίχνευση βλαβών βαθιάς διήθησης (π.χ. στο έντερο).

4. Μαγνητική Τομογραφία (MRI): Χρησιμοποιείται σε περιπτώσεις υποψίας ενδομητρίωσης βαθιάς διήθησης, πριν από χειρουργική επέμβαση.

5. Λαπαροσκόπηση (Διαγνωστική): Παραδοσιακά, θεωρείται η χρυσή σταθερά (gold standard) για την οριστική διάγνωση. Επιτρέπει την άμεση επισκόπηση των βλαβών στην πυελική κοιλότητα και τη λήψη βιοψίας για ιστολογική επιβεβαίωση.

4. Θεραπεία

Η θεραπεία της ενδομητρίωσης είναι εξατομικευμένη και εξαρτάται από τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων, την έκταση της νόσου και την επιθυμία της γυναίκας για μελλοντική εγκυμοσύνη.

Α. Φαρμακευτική Θεραπεία (Στοχεύει στον Πόνο και την Αναστολή της Ανάπτυξης)

• Αναλγητικά (ΜΣΑΦ): Μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα για την ανακούφιση από τον πόνο.

• Ορμονικές Θεραπείες: Στόχος είναι η αναστολή ή μείωση της παραγωγής οιστρογόνων, περιορίζοντας την αιμορραγία και τη φλεγμονή των εκτοπικών εστιών. Περιλαμβάνουν:

  • Συνδυασμένα Αντισυλληπτικά Δισκία (COC’s): Συχνά χορηγούνται συνεχώς (χωρίς διακοπή) για να αποφευχθεί η περίοδος.

  • Προγεστερινοειδή (π.χ. Διενογέστη, σπιράλ λεβονοργεστρέλης).

  • Αγωνιστές/Ανταγωνιστές GnRH: Προκαλούν προσωρινή κατάσταση “τεχνητής εμμηνόπαυσης” για σοβαρές περιπτώσεις.

Β. Χειρουργική Θεραπεία (Λαπαροσκοπική)

Η χειρουργική επέμβαση, κυρίως με λαπαροσκόπηση, στοχεύει στην:

1. Εκτομή (αφαίρεση) ή καταστροφή (καυτηριασμός) των ορατών εστιών ενδομητρίωσης.

2. Αφαίρεση των ενδομητριωμάτων (κύστεων).

3. Λύση των συμφύσεων για την αποκατάσταση της ανατομίας.

Η χειρουργική εκτομή είναι ιδιαίτερα σημαντική για:

• Γυναίκες με ενδομητρίωση βαθιάς διήθησης (έντερο, ουρητήρες).

• Γυναίκες με υπογονιμότητα που δεν ανταποκρίνονται σε άλλες θεραπείες.

Γ. Θεραπεία Υπογονιμότητας

Σε γυναίκες με ενδομητρίωση και υπογονιμότητα, η αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει:

• Χειρουργική αφαίρεση των εστιών.

• Εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF), η οποία συχνά αποτελεί την πιο αποτελεσματική μέθοδο.

5. Παρακολούθηση

Η ενδομητρίωση είναι μια χρόνια νόσος με υψηλά ποσοστά υποτροπής (επανεμφάνισης). Ακόμη και μετά από επιτυχημένη χειρουργική επέμβαση, απαιτείται μακροχρόνια φαρμακευτική θεραπεία (συνήθως ορμονική καταστολή) για τη μείωση του κινδύνου υποτροπής των συμπτωμάτων.